De tapas heten hier pintxos en zijn veel origineler en beduidend lekkerder dan op veel andere plekken in Spanje. Ook de wijnen van Navarra maken deze aangenaam groene streek een originele topbestemming. Pamplona mag dan niet bijster veel spectaculaire bezienswaardigheden kennen, het is wel een zeer aangename stad met mooie pleinen en heerlijke eet-­ en drinkgelegenheden.

Aan het Plaza del Castello van Pamplona vind je Hemingway, een prachtig grand café waar je heerlijk kunt verpozen tussen een publiek dat zowel hoogbejaard als zakelijk en jong of trendy is. Het heeft een prachtig art deco interieur en een sfeer die het verleden ademt zonder dat er sprake is van vergane glorie. In de Calle de San Nicolás struikel je over de bars met heerlijke pintxos. La Mandarra de la Ramos is altijd druk. De kleine spinaziestaartjes van bladerdeeg of gebakken aubergines smaken hier overheerlijk. In Gaucho in de Travesia de Espoz y Mina zijn de hapjes nog mooier en beter. Wat dacht je van zee-egelragout geserveerd in een heus egeltjesbakje? Het smaakt zilt en een beetje wee. De pintxo met paling en tomaat is niet te versmaden. Als je een goed digestief zoekt, probeer dan patxaran, een lokaal drankje op anijsbasis, hoewel rood van kleur. Het smaakt veel minder scherp dan een pastis en is heel verfrissend.

Misplaatste Michelinster

Enekorri is volgens velen het beste restaurant van Pamplona. Het scoort op veel punten beter dan restaurant Europa, dat niet alleen geen goede naam wist te bedenken, maar ook zijn bedienend personeel nog moet opvoeden. En dat krijgt dan een Michelinster. Wonderlijk. Bij Enekorri stond de keuken al goed bekend en deze is alleen nog maar beter geworden sinds de verbouwing vijf jaar geleden. Hout domineert het interieur en de sfeer is warm. Het lijkt een beetje op een Lundia-winkel, maar dan met stijl en klasse.

We eten er onder meer een voortreffelijke salmorejo, de plaatselijke variant van gazpacho, waarin je brood en ei proeft, maar ook een licht zoete toets die van aardbeien afkomstig blijkt. De tagliatelle van inktvis op een ondergrond van gehakte courgette is ook een klein feestje. Romig is de heek, die prachtig is gebakken en geserveerd wordt met kleine stukjes asperge en citroensap. Het nagerecht bestaat uit gecaramelliseerde ananasrolletjes, gevuld met een mousse van kokos of chocola, gecombineerd met mango en passievruchten. Je zou er een moord voor doen. Een zevengangenmenu kost je hier rond de zestig euro en is dat geld meer dan waard.

Gekloonde druiven

Bij een goede maaltijd hoort een heerlijke wijn. En die vind je overal in Navarra. Ook toen de moslims in het gebied de baas waren, meer dan duizend jaar geleden, werd hier al volop wijn geproduceerd. Nekeas is een bodega waarvan de oorsprong teruggaat naar de 16e eeuw toen er al veel pelgrims langs deze route kwamen. Het dorpje Nekeas telt zeshonderd inwoners en ligt tussen twee bergruggen, waardoor hier een gunstig microklimaat heerst. De wind die hier constant waait, zorgt dat plantenziekten weinig kans krijgen.

Van oorsprong groeiden de druiven hier te dicht op elkaar. Als de oogst tegenviel, moesten veel druiven weggegooid worden. Ook ontstonden veel te vaak schimmels in de druiven. Daarom werden de druivenplanten geënt, waardoor zich een andere groei kon ontwikkelen. Feitelijk zijn de druiven die hier groeien een kloon van de oorspronkelijke rassen. Structuur en smaak zijn hetzelfde, maar de kwaliteit is enorm vooruitgegaan. In Nekeas en elders in Navarra worden onder meer viura, chardonnay, tempranillo en merlot geteeld. De witte wijn van Nekeas, gemaakt van de chardonnay en de viura, is een fraaie kwaliteitswijn die steeds meer smaak prijsgeeft naarmate je hem langer drinkt.

Druiveninspectie vanuit ballon

Quaderna Via is een vrij nieuwe bodega van de broers Jorge en Raúl Ripa Zudaire. Jorge is een enthousiaste dertiger die zijn gasten met veel humor rondleidt. ‘Dit bedrijf heb ik samen met mijn broer en de bank’, zegt hij met een grijns. Er werken zes mensen in deze bodega. ‘We verbouwen, zoals de meesten hier, cabernet, merlot, pinot noir en tempranillo. Die laatste is het belangrijkste.’ Als we door de bodega lopen zien we opeens in een hoek een heteluchtballon, compleet met mand, brander en gascilinders. ‘Ideetje van mijn broer’, lacht Jorge. ‘Hij vertelde op een dag dat hij een ballon wilde kopen, zodat we vanuit de lucht onze wijngaarden goed konden inspecteren. Ik verklaarde hem eerst voor gek, maar vond het zelf bij nader inzien eigenlijk ook wel leuk. We houden pleziervaarten voor iedereen die dat wil. Als mensen met ons meegaan in de ballon, vergeten ze nooit meer dat ze bij Quaderna Via zijn geweest.’

Plezier proeven

Jorge heeft ook een gastenverblijf ingericht bij de bodega. Het plafond is geheel in stijl gemaakt van hout uit wijnvaten. Grote ramen bieden uitzicht op de wijngaard. Het is eenvoudig, maar schitterend. Jorge glimt van plezier. Dan worden de flessen ontkurkt. Terwijl Jorge al grappend en grollend de ene na de andere fles opent, stijgt de verbazing. Jorge en Raúl maken hun wijnen met plezier en dat proef je. Alle wijnen hier smaken zonder uitzondering vol en fruitig. Er zijn wijnen van vijf euro maar ook van vijftien euro.

Alles op Quaderna Via wordt ecologisch geproduceerd. ‘Mensen denken altijd dat dit meteen betekent dat een wijn veel duurder is, maar dat is niet nodig’, legt Jorge uit. ‘Als je de druiven goed plant, kun je veel ziekten voorkomen. Bovendien gaat de regen hier meestal vergezeld van wind, waardoor ziekten nauwelijks kans krijgen. Onnodig dus om pesticiden en insecticiden te gebruiken.’ Milton, een sommelier, vraagt of hij ook Arabische gum, een soort smaakversterker, gebruikt. Jorge trekt een vies gezicht. Nee dus. Het vrolijke etiket van alweer een nieuwe fles blijkt van een tekening afkomstig van zijn dochtertje van vier. ‘Alles is puur natuur hier’, aldus Jorge. De wijn heet Initiuum en heeft een heerlijke volle fruitsmaak waarin framboos overheerst. Jorge kijkt nog steeds stralend. Deze man ís gewoon wijn.

Verbeelding aan de macht

Olite ligt een half uurtje rijden ten zuiden van Pamplona en is een fraai middeleeuws stadje en het hart van de wijnteelt in Navarra. Dit is ook de regio waar de vele groenten worden verbouwd waar de streek zo bekend om is. Restaurants zetten groenteschotels uit Navarra op de kaart, waarvan we in Nederland de naam niet eens kennen.

Het Palacio de los Reyes de Navarra de Olite wordt drukbezocht. Doordat alle vertrekken leeg zijn, moet je wat verbeelding gebruiken om te bedenken hoe het er hier uitzag toen de koningen hier nog de scepter zwaaiden. Maar tijdens de rondleiding wordt onze fantasie ook nog op een heel andere wijze geprikkeld. De paleisgids vertelt met onverholen plezier dat enkele jaren geleden de vrouwelijke burgemeester van het Vlaamse Aalst hier in een van de torens de liefde bedreef, wat dankzij een filmpje op YouTube de wereldpers haalde.

Sober naar Santiago

In Navarra komen vier pelgrimsroutes samen die allemaal naar Santiago de Compostela leiden. De pelgrims waren in de middeleeuwen van groot belang. Ze brachten niet alleen inkomsten binnen, maar namen ook nieuws mee waardoor de bevolking op de hoogte raakte van de ontwikkelingen elders in Europa. Het karakter van de pelgrimages is de laatste jaren sterk veranderd. Religie speelt al lang geen hoofdrol meer, maar spiritualiteit is wel een inspiratiebron voor de vele wandelaars of fietsers die de Camino naar Santiago volgen.

Economisch is de route minder van belang geworden, ook omdat veel pelgrims er een sport van maken om hun reis zo sober en goedkoop mogelijk te maken. Het aantal pelgrims stijgt overigens nog wel elk jaar. Puente de la Reina is een van de stadjes die destijds opbloeiden dankzij de route. De kerk hier is van buiten prachtig, het interieur valt wat tegen. Bijzonder is de markt voor pequilos, rode paprika’s, die hier elke dag plaatsvindt en bezoekers van heinde en verre trekt. Eet vooral ter plekke wat geroosterde exemplaren. Ze smaken zoet en verfijnd; twee woorden die de sterke punten van Navarra met zijn rijke gastronomie goed samenvatten

Dit artikel is eerder verschenen in ESPANJE! (nummer 1, jaargang 2012) en de informatie kan achterhaald zijn. Auteur: Jos Schuring.

Over de auteur:
Jos Schuring is hoofdredacteur van theatermagazine Scenes, was in het verleden eindredacteur van España y Más en schrijft daarnaast ook voor kranten en tijdschriften.

Geschiedenis

Navarra is eeuwenlang een apart koninkrijk geweest. De eerste koning, Sancho I, kwam in 905 aan de macht. Een van zijn opvolgers, Sancho III, bijgenaamd García, was een groot strateeg en veroverde een deel van Baskenland, Castilië en een gebied ten noorden van de Pyreneeën. Navarra was toen het machtigste rijk in Spanje geworden. Voor zijn dood verdeelde Sancho III zijn grondgebied onder zijn zonen, zodat het rijk weer uiteenviel. Theobald IV van Champagne erfde in 1234 het gehele koninkrijk Navar-ra. Na het uitsterven van het Huis Champagne ontstond een hevige opvolgingsstrijd tussen Frankrijk, Castilië en Aragon. Johanna, dochter van de laats-te koning, koos partij voor Frankrijk. Haar dochter werd in 1275 uitgehuwelijkt aan de latere Filips IV van Frankrijk. Navarra behield onder Franse soevereini-teit zijn eigen wetten en instellingen. Het koninkrijk Navarra viel uiteen aan het begin van de 16e eeuw. Maar de bijzondere status die het gebied eeuwenlang had, werkt ook nu nog door. Zo geldt hier een eigen erfrechtsysteem waarbij kinderen niet wettelijke erfgenamen zijn. Daarnaast beslist Navarra zelf over de besteding van sommige belastinginkomsten.

Navarra ligt in het noorden van Spanje, grenst aan Frankrijk en raakt net het zuidoostelijke puntje van de Golf van Biskaje. Het noordelijke deel van Navarra behoort tot Baskenland. Eenderde van de 638.000 inwoners woont in de hoofdstad Pamplona, befaamd om het nog altijd controversiële volksfeest San Fermín waarbij de stieren door de nauwe straatjes van de binnenstad rennen.

Reizen naar Navarra

Rechtstreekse vluchten vanuit Amsterdam naar Pamplona zijn er niet. Het makkelijkste is vliegen via Barcelona of Madrid en dan een huurauto nemen.

Gerieflijk slapen

In Pamplona is voldoende keuze voor elk budget. Het Palacio Guendulain is bijzonder fraai gesitueerd in een 18e-eeuws paleis met een kleine tuin waar je oldtimers kunt bewonderen. www.palacioguendulain.com.

Wijntoerisme

Alle beschreven bodega’s zijn toegankelijk, maar het is slim om eerst de website te bekijken. Op de portal www.navarrawine.com vind je een handig overzicht van alle bodega’s in Navarra met overzichtelijke kaartjes en links naar elke bodega.

Meer mogelijkheden

Navarra biedt veel natuurschoon, zuivere lucht en rust. Je kunt er heerlijk wandelen op stille paden, maar er zijn ook fraaie bezienswaardigheden zoals het Peñalén ravijn, een spectaculaire streek in het zuiden, de kloven van Arbayún en Lumbie, het klooster van Fitero en kleine middeleeuwse stadjes. Kijk voor meer informatie op www.turismo.navarra.es.

Lees alle berichten over:

culinair
Navarra
Wijn