Sommigen willen haar heilig verklaren, anderen willen haar postuum veroordelen wegens genocide. Voor beide valt iets te zeggen. Hoe dan ook: Isabella van Castilië en haar man Ferdinand waren markante persoonlijkheden die door hun daadkrachtige optreden en huwelijkspolitiek de toekomst van Europa en de wereld bepaalden.
Het hele artikel lees je in ESPANJE 2 2021. Bestel de digitale editie hier
In de geschiedenis van Spanje vormen de katholieke koningen – Isabel of Isabella van Castilië en Fernando of Ferdinand van Aragon – een hoogtepunt (of dieptepunt?) zonder weerga. Door hun huwelijk in 1469 gaven zij de aanzet tot de vereniging van de Spaanse gewesten. Bovendien wisten ze met vereende krachten in 1492 Granada te veroveren, het laatste bolwerk van de islamieten op het Iberisch Schiereiland. In hetzelfde jaar 1492 gaven ze toestemming aan Christoffel Columbus om de Atlantische Oceaan over te steken en nieuw ontdekte landen in hun naam te veroveren. Aldus zou Spanje uitgroeien tot een wereldmacht.

Isabella en haar man Fernando of Ferdinand in de Spaanse tv-serie die over haar is gemaakt.
Vroom en doortastend
Toen Hendrik IV in 1474 overleed, werd Isabella koningin van Castilië en León, maar dat ging niet zonder slag of stoot. Isabella was een vorstin met temperament, uiterst vroom, maar altijd heilig overtuigd van haar gelijk. Zij was ook moedig, want toen in Segovia een rebellie uitbrak en haar man niet bereikbaar was, trok ze zelf naar de stad en wist de rebellen om te praten. Zij was streng en soms meedogenloos, vooral tegenover kwaadwilligen, en reorganiseerde La Santa Hermandad (de heilige broederschap) tot een strenge politiemacht. Ze wist ook de belabberde financiële toestand van haar rijk drastisch te verbeteren en voerde hervormingen door in het staatsapparaat, waarbij in de regel de weerbarstige edelen aan het kortste eind trokken en de raden opgevuld raakten met universitair geschoolde mensen van lagere komaf. Totaal nieuw was een wekelijkse audiëntie, waarin ze ieder die wilde persoonlijk aanhoorde over alle mogelijke klachten en bekommernissen. Daarbij was – indien mogelijk – ook haar man aanwezig, want Isabella wilde Castilië en Aragón zoveel mogelijk verenigen, al behielden beide landen wel hun eigen bestuur en wetgeving en dat tot in de 18e eeuw. De enige instelling die van meet af aan werkzaam was in Castilië én Aragón was de Spaanse Inquisitie, die Isabella en Ferdinand samen oprichtten in 1478.
Strijdbaar en revolutionair
Het voornaamste doel en de heilige opdracht van Isabella was de voltooiing van de Reconquista, de strijd tegen de islamieten, die ondertussen al bijna achthonderd jaar aansleepte. Op 2 januari 1492 gaf emir Boabdil zich over onder voorwaarden, waaraan de katholieke koningen zich echter niet zouden houden. Volgens het verdrag moesten ze de joden en de moslims in het voormalige koninkrijk ongemoeid laten, maar nog hetzelfde jaar werden de joden gedwongen zich te laten dopen, waarna een grote uittocht begon, vooral naar het Ottomaanse Rijk, maar ook naar Portugal, Italië en de Nederlanden. In 1499 werden ook de moslims op hun beurt gedwongen zich te bekeren, waarna alweer velen het land zouden verlaten. Persoonlijk was Isabella het niet eens met de gedwongen bekering maar de druk van de Spaanse Inquisitie was te groot. Met de oprichting ervan had ze een bijzonder machtige en gevaarlijke instelling in het leven geroepen, die ze niet altijd onder controle had.
Isabella keerde zich tegen slavernij
Dat Isabella ondanks haar strijdbaarheid soms ook het goede voorhad met al haar onderdanen blijkt ook uit haar houding tegenover Columbus. Toen de veroveraar in 1494 een paar honderd inheemse slaven naar Spanje overbracht om te verkopen gaf Isabel opdracht hen op haar kosten te repatriëren en met hun families te herenigen. Het enige wat ze van de inheemse bevolking wilde was dat ze Spaans zouden leren spreken en zich zouden bekeren tot het christendom. En zo geschiedde. Ook in haar testament herhaalde ze dat alle onderdanen van haar rijk op een menselijke manier moesten worden behandeld. Het was in die tijd een revolutionair standpunt, dat later niet door iedereen is gevolgd, maar het is geen toeval dat vandaag in de meeste Spaans-Amerikaanse landen nauwelijks Afro-Amerikanen voorkomen, in tegenstelling tot Brazilië en de Verenigde Staten. Isabella blijft ook nu een inspiratiebron voor veel Castilianen.
De Spaanse televisie zond een 39-delige serie over Isabella uit. Je kunt de serie bekijken op de website van de Spaanse tv.
Dit is een fragment uit een artikel in het tijdschrift ESPANJE! nummer 2 2021 over Isabella. Het is het eerste deel van een serie over de Spaanse geschiedenis geschreven door de Vlaamse historicus Edward De Maesschalck. De Maesschalck is auteur van onder andere de prachtig geïllustreerde De Bourgondische Vorsten en Oranje tegen Spanje en maakte historische programma’s voor de VRT. In editie 3 vertelt hij hoe het Johanna de Waanzinnige, de dochter van Isabelle en Ferdinand. Je kunt ESPANJE! hier bestellen.
Verder lezen
Schrijfster Simone van der Vlugt werkte vijf jaar aan haar bestseller Kruistocht van een Koningin over de Spaanse koningin Isabel van Castilië. In 2027 volgt nog een historische roman over haar tweede Spaanse heldin: Johanna de Waanzinnige. In ESPANJE! 2 2026 vertelt ze over haar Spaanse heldinnen. ‘Ze laten me niet meer los. Ik ben dag en nacht met ze bezig. Wat een verhalen!’. Het boek werd in oktober 2026 genomineerd voor de NS Publikesprijs. Lees meer.
Ook leuk om te lezen: Wie was de koning van Hispanje?
KLIK HIER VOOR DE NIEUWSBRIEF VAN ESPANJE!







