Terwijl wij hier in Nederland en België een vrije dag hebben met Hemelvaart en Pinksteren worden deze dagen in Spanje niet of nauwelijks gevierd. De hemelvaart van Jezus’ moeder Maria op 15 augustus is echter wel een feestdag in Spanje. Waar komt de diepgevoelde Mariacultus in Spanje vandaan? En waarom hebben wij hier in het noorden veel minder gevoel bij deze belangrijke katholieke heilige? Moeilijke vragen waarop een antwoord vinden nog moeilijker is. Maar we doen een poging door te kijken welke rol vrouwelijke goden speelden in Spanje voor de komst van het christendom.

 

Processie Virgen Carmen

Waarom hebben de protestanten hier in de Lage Landen Maria overboord gegooid en wordt ze in Spanje nog dagelijks gekoesterd? Daarvoor moeten we teruggaan naar de tijd van vóór het Christendom, want veel gebruiken en feesten hebben een voor-christelijke oorsprong. Terwijl we veel weten over de Romeinse, de Griekse en de Germaanse godenwereld, is er zeer weinig bekend over de oude godenwereld op het Iberisch Schiereiland. Simpelweg omdat die cultuur door de vele veroveringen is weggevaagd. Wel is uit diverse opgravingen en vondsten duidelijk dat de vrouw-godin hoe dan ook een belangrijke rol speelde in Spanje. Denk bijvoorbeeld maar aan de spectaculaire vondst van de Dama de Elche in 1897. Ze werd eerst de ‘moorse koningin’ gedoopt of gezien als een voorname Iberische dame. Maar in 2011 wees onderzoek met microscopen en röntgenapparatuur uit dat het gaat om een 2500 jaar oud beeld van de godin Tanit. Je leest hier meer over dat onderzoek. Ook de vondst van de grot van Tanit op Ibiza biedt aanknopingspunten. Daarover verderop meer.

 

dama elche

De dame van Elche kun je zien in Madrid

 

We kijken nu eerst naar de verering van de Virgen del Carmen in Málaga. Er worden op 16 juli overal in Spanje ter land en ter zee processies gehouden ter ere van deze patroonheilige van vissers en zeelieden waarbij haar beeld in kustplaatsen op bootjes wordt rondgevaren. Op die manier worden de wateren gezegend en wordt er om een goede vangst en kalme zee gevraagd. Daarnaast worden de vermiste zeelieden en vissers herdacht en geëerd. Als je dat een keer mee wilt maken zie je hier een lijst van plaatsen waar ze die dag vereerd wordt.  Carmen, de maagd van de berg Karmel, ook bekend als de Stella Maris, de Ster van de Zeeën, wordt niet alleen geassocieerd met de de zee, maar ook met de maan. In Málaga wordt haar feest ieder jaar groots gevierd en vinden we wellicht een aanwijzing wat de oorsprong ervan is. Hier wordt de zeeprocessie namelijk gemaakt in een jábega, een boot van Fenicische oorsprong. In het Arabisch werden in de dertiende eeuw lichte boten voor de netvisserij šebbek genoemd. Dit schip wordt vandaag de dag nog steeds gebruikt. De belangrijkste godheid van Málaga was Astarte (of Tanit voor de Carthagers en op Ibiza, daarover hieronder meer). Zij zou een Fenicische godin van Mesopotamische oorsprong zijn (de plek waar nu Irak en Syrië liggen). Maar zelfs al voor de Fenicische kolonisatie van Zuid-Spanje en de Balearen in de 7e eeuw v Chr., zou er hier al een godin worden aanbeden: Noctiluca ‘zij die in het donker kijkt’. Noctiluca en Astarte werden ook wel Malac genoemd en mogelijk heeft de stad Málaga haar naam aan deze godin te danken. Meer weten? In dit Spaanse artikel lees je er meer over.

de godin Tanit

Dit is het symbool van de godin Tanit

Tanit: de partygodin van Ibiza

Als je ergens in Spanje bijna dagelijks nog in aanraking komt met deze godin, dan is het Ibiza wel. Je vindt hier kapper Tanit, autoverhuur Tanit en zelfs een strand dat Tanit wordt genoemd. De Carthagers aanbaden de mannelijke zonnegod Baal en zijn vrouwelijke partner was Tanit, godin van de maan, dans en vruchtbaarheid. En wat past er beter bij Ibiza dan nacht, feesten en seks… Aangezien ze in Spanje al voor de Feniciërs vrouwelijke goden vereerden is het niet vreemd dat Baal van het toneel verdween en Tanit tot op de dag van vandaag nog tot de verbeelding spreekt. Reden van die nieuwe verering is mede dat in het noorden van het eiland in 1907 de grot Cova des Culleram werd ontdekt. In dit heiligdom stond een soort altaar met meer dan 600 keramische beeldjes van Tanit. Die kun je nu zien in het archeologisch museum in Ibiza stad. Je kunt Cova des Culleram  ook bezoeken trouwens. De toegang is gratis maar de openingstijden zijn beperkt. Wil je toch een kijkje nemen, doe dan deze virtuele tour!

Mari: de Baskische godin van moeder aarde

Gezien deze geschiedenis is het misschien ook geen wonder dat niet Jezus maar Maria centraal staat bij veel feesten in Spanje. Terwijl we in Noord-Europa op de knieën gingen voor vader en zoon Wodan (de oppergod waar onze woensdag naar is vernoemd) en Donar (die van de donder en donderdag), vereerden ze ook in Baskenland, Navarra en Aragon een moedergodin, Mari of Marieuna, ook wel de Vrouw van Anboto genoemd. Volgens de Baskische documentairemaakster Yolanda Mazkiaran, die een korte film maakte over Mari, zou de verering van de godin wel 30.000 jaar oud kunnen zijn.

Mari

Symbolen die de godin Mari verbeelden

 

Mari is volgens de Baskische legendes de personificatie van moeder aarde, de koningin van de natuur en alle elementen waaruit de natuur bestaat. Ze woont in grotten in de bergen en wordt weergegeven als een elegant geklede vrouw (meestal in het groen) maar kan ook verschijnen als een boom, op een paard in de wolken met bliksems, of als een vrouw met geitenpoten en klauwen van een roofvogel. Mari is de heerser van de aarde en sterren. Ze regelt het klimaat en het binnenste van de aarde, beheerst de waterbronnen en de oogst. Maar ook straft ze mensen die liegen, stelen of als ze pochen of ijdel zijn. Tot op de dag van vandaag zijn er mensen in Baskenland die haar bijzondere krachten toedichten en in sommige souvenirwinkeltjes kun je speldjes en kettingen kopen met de symbolen waarmee ze wordt afgebeeld. Ook in Aragón werd ze vereerd. Daar wordt ze ook wel aangeduid met de naam Tejedora del Destino, weefster van het lot. Uit de legendes wordt duidelijk dat ze drie  gezichten heeft: van een jonge vrouw, van een volwassen vrouw en van een oude vrouw. Ze representeert daarmee de levenscyclus en daarom wordt ze ook wel Tres Buenas Fadas, drie goede feeën genoemd. Als je meer wilt weten over Mari, dan kunnen we het Museo de las Brujas in Zugarramurdi aanraden. De expositie gaat niet alleen over de heksenjacht die hier plaatsvond  in 1610, maar ook over de legendes over Mari die mede aanleiding waren voor de moord op dorpelingen die verdacht werden van hekserij.

 

Lees ook: alle feestdagen in Spanje

 

Wil je meer weten over Spanje en de Spaanse geschiedenis?

Cover Espanje 02-22

Lees dan ook het mooie tijdschrift ESPANJE!

  • Vier x per jaar 100 pagina’s inspiratie
  • Elke keer weer honderden tips
  • Geschiedenis, cultuur, reizen en lifestyle
  • Vier edities voor slechts €19,95
  • Dat is 25% korting op de winkelprijs van €27,96
  • Korting op Spaanse films en evenementen
  • Maak kans op gratis boeken
  • Altijd als eerste in huis
  • Ook de digitale editie in je mailbox.
  • Je regelt het meteen via deze link

bestellen